Bir konuyu çalışırken hemen uygulamaya mı geçersiniz, önce gözlemleyip düşünmeyi mi tercih edersiniz, yoksa her şeyin arkasındaki mantığı mı anlamak istersiniz? Öğrenme sürecinde bu tercihlerimiz farklı olabilir. Yönetim ve yetişkin eğitimi alanındaki çalışmalarıyla tanınan Alan Mumford, Peter Honey ile birlikte geliştirdiği öğrenme stilleri yaklaşımında bu farklılıkları dört başlık altında ele alır.
Bu yazıda Honey–Mumford modelinin ne olduğunu, dört öğrenme eğiliminin özelliklerini ve bunları günlük ders çalışmaya nasıl uyarlayabileceğinizi inceleyeceğiz. Önemli bir not: Bu model kişileri değişmez kutulara ayıran kesin bir teşhis değildir; öğrenirken hangi etkinlikleri tercih ettiğimizi fark etmek için kullanılabilecek bir öz değerlendirme çerçevesidir.
Alan Mumford ve Honey–Mumford öğrenme modeli nedir?
Peter Honey ve Alan Mumford, David Kolb’un deneyimsel öğrenme yaklaşımından yararlanarak dört öğrenme tercihi tanımlamıştır: Activist (Aktivist), Reflector (Düşünerek gözlemleyen), Theorist (Kuramcı) ve Pragmatist (Pragmatik). Model özellikle yetişkinlerin ve yöneticilerin öğrenme süreçlerini anlamak amacıyla geliştirilmiş; öğrenme tercihlerinin fark edilmesini ve farklı öğrenme etkinliklerinin denenmesini teşvik etmiştir.
1. Aktivist (Activist): Deneyerek öğrenen
Aktivist eğilimindeki kişiler yeni bir konuya doğrudan katılmayı, denemeyi ve harekete geçmeyi sever. Uzun açıklamalar yerine uygulama, grup çalışması, rol oynama, beyin fırtınası ve problem çözme gibi etkinliklerden hoşlanabilirler.
Ders çalışma örneği: Yeni bir Almanca dilbilgisi konusunu öğrenirken önce kısa bir diyalog kurmak, alıştırmaları çözmek ve öğrendiği yapıyı konuşmada kullanmak ister. Hata yapmak, onun için sürecin doğal bir parçasıdır.
Dikkat etmesi gereken nokta: Hızlı başlamak faydalı olsa da konuyu tekrar etmeden veya sonuçları değerlendirmeden bir sonraki konuya geçmek öğrenmeyi yüzeysel bırakabilir.
2. Reflector: Gözlemleyerek ve düşünerek öğrenen
Reflector eğilimindeki kişiler harekete geçmeden önce gözlem yapmayı, bilgi toplamayı ve farklı bakış açılarını değerlendirmeyi tercih eder. Acele karar vermek yerine not alabilir, örnekleri karşılaştırabilir ve öğrendiklerini sindirmek için zamana ihtiyaç duyabilirler.
Ders çalışma örneği: Bir konuşma sınavına hazırlanan öğrenci önce örnek diyalogları dinler, kullanılan kalıpları not eder, kendi hatalarını inceler ve ardından konuşma pratiğine geçer.
Dikkat etmesi gereken nokta: Sürekli hazırlık yapmak ve en doğru zamanı beklemek uygulamayı geciktirebilir. Gözlemden sonra küçük bir deneme adımı belirlemek yararlıdır.
3. Kuramcı (Theorist): Mantığı ve sistemi arayan
Kuramcı eğilimindeki kişiler bilgilerin birbiriyle nasıl bağlantılı olduğunu anlamak ister. Tanımlar, ilkeler, modeller, neden-sonuç ilişkileri ve sistematik açıklamalar onlar için önemlidir. “Bu kural neden böyle?” ve “Bu bilgi önce öğrendiğim konuyla nasıl bağlantılı?” gibi sorular sorarlar.
Ders çalışma örneği: Almancada Akkusativ ve Dativ konusunu öğrenirken yalnızca cümle ezberlemek yerine fiillerin hangi hâli istediğini, edatların kullanımını ve cümle yapısının mantığını bir tabloyla karşılaştırır.
Dikkat etmesi gereken nokta: Her ayrıntıyı teorik olarak açıklamaya çalışmak çalışmayı uzatabilir. Öğrenilen kuralı gerçek bir örnekte kullanmak bilgiyi tamamlar.
4. Pragmatik (Pragmatist): İşe yarayanı uygulayan
Pragmatik eğilimindeki kişiler öğrendikleri bilginin gerçek hayatta nasıl kullanılacağını görmek ister. Somut örnekler, vaka çalışmaları, uygulama ve problem çözme onlar için motive edicidir. “Bunu nerede ve nasıl kullanabilirim?” sorusu ön plandadır.
Ders çalışma örneği: Yeni bir Almanca ifade öğrendiğinde bu ifadeyi bir e-postada, iş görüşmesi provasında veya günlük konuşmada kullanmaya çalışır. Bilginin pratik bir karşılığını görmek ister.
Dikkat etmesi gereken nokta: Hemen sonuç vermeyen temel bilgileri gereksiz görmek, ileride ihtiyaç duyulacak kavramların eksik kalmasına neden olabilir.
Dört öğrenme tercihini birlikte kullanmak
Bu dört yaklaşımı birbirinin alternatifi olarak düşünmek zorunda değilsiniz. Aynı konuyu öğrenirken hepsinden yararlanabilirsiniz. Örneğin yeni bir kelime grubunu çalışırken şu sırayı deneyin:
- Deneyin: Kelimelerle kısa cümleler kurun ve sesli kullanın.
- Gözlemleyin: Örnek cümleleri okuyun, dinleyin ve kendi hatalarınızı not edin.
- Anlayın: Kelimelerin kullanım kurallarını ve cümledeki görevlerini inceleyin.
- Uygulayın: Kelimeleri günlük konuşmada veya kısa bir yazıda kullanın.
Öğrenme stilleri bilimsel olarak ne kadar güvenilir?
Öğrenme stilleri yaklaşımını kullanırken bilimsel sınırları bilmek gerekir. İnsanların bazı çalışma biçimlerini tercih etmesi mümkündür; ancak bir kişiyi kesin biçimde tek bir stile yerleştirmek veya öğretimi yalnızca bu etikete göre düzenlemenin başarıyı artıracağını söylemek için yeterli kanıt yoktur. Pashler ve çalışma arkadaşlarının kapsamlı incelemesi, öğretim yöntemini kişinin iddia edilen öğrenme stiline eşleştirmenin öğrenme sonuçlarını iyileştirdiğini göstermek için gerekli güçlü deneysel kanıtların bulunmadığını bildirmiştir.
Bu nedenle Honey–Mumford modelini “Ben yalnızca böyle öğrenebilirim” şeklinde yorumlamayın. Daha doğru yaklaşım, hangi etkinliklerin size başlangıçta yardımcı olduğunu fark etmek ve gerektiğinde diğer yöntemleri de kullanarak öğrenme sürecinizi çeşitlendirmektir.
Kendi öğrenme yaklaşımınızı nasıl keşfedebilirsiniz?
Bir hafta boyunca çalışırken hangi etkinlikleri daha çok tercih ettiğinizi gözlemleyin: hemen uygulamaya geçmek mi, önce izleyip düşünmek mi, konunun mantığını çözmek mi, yoksa gerçek hayatta kullanmak mı? Ardından aynı konu üzerinde diğer üç yöntemi de deneyin. Hangi yöntemin yalnızca hoşunuza gittiğini değil, hangisinin hatırlamanıza, açıklamanıza ve yeni bir durumda kullanmanıza yardımcı olduğunu değerlendirin.
Sonuç: Alan Mumford ve Peter Honey’nin modeli, öğrenme alışkanlıklarımız üzerine düşünmek için kullanışlı bir başlangıç noktası sunar. En verimli yaklaşım tek bir etikete bağlı kalmak değil; deneyimlemek, gözlemlemek, anlamlandırmak ve uygulamak arasında dengeli bir öğrenme rutini oluşturmaktır.
Kaynakça ve ileri okuma
- Honey, P. & Mumford, A. (1982). The Manual of Learning Styles. Google Books kaydı.
- Open University, Learning, thinking and doing: The experiential model of learning. Öğrenme stillerinin güçlü ve sınırlı yönleri.
- Pashler, H. ve diğerleri (2008). Learning Styles: Concepts and Evidence. Psychological Science in the Public Interest. DOI: 10.1111/j.1539-6053.2009.01038.x.